Во последниве неколку дена се изначитав текстови за тоа каква е Норвешка, како се живее во Норвешка, колку пари има Норвешка и како капак на се колку се бараат работници и какви плати даваат на келнери и таксисти во Норвешка. Прво текстовите излегоа на српските медиуми, по различни портали, после излегоа и на македонските портали, па и во весниците. Гледам, читам и не ми се верува. Србиве преведувале, недопреведиле, македонските медиуми пак од ова преведено- недопреведено, уште еднаш не допреведиле. Резултат “Каша- попара”. Јас ги нарекувам каквите вести “Киндер- јајце вести”. Убава опаковка, неверојатно примамлива слика и бомбастичен наслов, а кога ќе отвориш, внатре- глупост.

Што е најинтересно ниту еден од порталиве каде што беше спектакуларно објавена веста, немаше објавено и линк за вистинската сторија, интегрален текст на јазикот на кој истата првенствено била напишана пред да биде молњевито испропреведувана од балканските медиуми. Што тоа стварно рекла Европската канцеларија за вработување и на кого овој текст бил наменет е најголемата мистерија. Ние што сме тука во Норвешка, знаеме како стојат работите, далеку подобро од било кој преведувач, така наречен квази-новинар. Кој тоа таму лаже, е прашањето сега?!

Затоа малку изреволтирана, не од добронамерните луѓе кои во последно време се повеќе и повеќе ме прашуваат како иде со работа во Норвешка, работни дозволи, визи, сместување и трошоци за храна, туку изреволтирана од некогаш моите колеги новинари од Македонија со кои со години одевме на исти места низ Скопје и известувавме за истите настани на различни медиуми. Зарем не сте свесни,бивши колеги новинари дека го креирате јавното мислење?! Дека ако до вчера на ФБ групата “Македонци во Норвешка” имаше едвај еден пост во 2 недели, сега има 200 постови и прашања секој ден! Од друга страна “За новинарцките работи” не треба дополнително да се полемизира и дискутира, за сите нив си знаевме и претходно, ама сега богами знаеме и со бројки. Катастрофа!

Значи одиме со реална ситуација и факти.

1. Просечна месечна плата од 4.500 евра (делумно точно)

Данокот во Норвешка е прогресивен, па за тие кои заработуваат многу, плаќаат и голем данок. Објавената информација дека платите во Норвешка се од 4.500 евра па нагоре е делумно точна ако се земе просечната бруто плата во Норвешка. Таа сума сигурно ќе биде намалена за околу 30% откако на неа ќе биде пресметан и одземен данокот за приход. Значи од 4.500 евра доаѓаме на некои, од прилика, 3.000 евра. Ова е сепак просечна норвешка плата. Вообичаено работните места како келнер (иако тука келнери постојат само во рестораните, а не и во кафичите каде единствената застапена професија е бармен) се платени околу 21 евро по саат (неоданочени) или околу 2.200 евра чисти на крај на месецот.

2. Потребни се инжењери, наставници од природните науки, лекари, медицински сестри, возачи на автобуси и таксисти, готвачи и келнери (да речеме делумно точно)

Норвешка, како земја богата со нафта секако има потреба од инжењери, особено како високо-квалификуван кадар. Норвежаните не се многу по учењето, па затоа ваквиот кадар е далеку најбаран и многу ценет (да не речам, убаво платен). Истата е ситуацијата и со медицинските сестри, лекарите и наставниците кои пак за разлика од инжењериве (кои можат да пројдат само со англиски) мораат да имаат големи познавања од норвешкиот јазик. Тоа значи положен 3 степен норвешки јазик за медицинските лица и положен Бергенс тест (највисокото ниво на познавање на норвешки) за наставниците. За возачи на автобуси и таксисти не сум запознаена колку и како се бараат, но со самото тоа што македонската возачка дозвола не е признаена во Норвешка, овие две професии одма можеме да ги избришеме од списокот. За келнери и готвачи- има тука милиони швеѓани, пољаци, шпанци да ги покријат овие побарувања, па македонците како “неевропејци” котираат најниско на скалата на вреднување.

3.Вработените работат 7,5 часа на ден (пак делумно точно)

Работната недела на вработен со полно работно време е реално 40 часа. Разликата е во тоа што тој половина час наменет за ручек (сместен некаде на половина од работниот ден, најчесто од 11.30 до 12ч), не влегува во работните часови и не е платен. Тоа значи дека работникот е ефективно на своето работно место 7,5 часа за кои е и платен, но реално е на работа 40 часа во неделата.

4.За престој во Норвешка е потребна пријава за дозвола за престојување во период од три месеци во локалната полициска станица, а странските државјани можат да останат 6 месеци додека бараат работа (скроз неточно)

Како прво, македонец (со исклучиво и единствено поседување на македонски пасош), може да дојде во Норвешка само туристички и тоа три месеци во временски период од пола година. За тоа време тој нема право и по закон не смее да работи, туку единствена цел на посетата да биде строго туристичка. Објавената информација се однесува само и исклучиво за државјани на ЕУ- членка (што секако не сме ние). Единствениот начин на добивање работна виза со македонски пасош е договор за работа во твојата струка, каде твојот работодавец пред Полицијата ќе гарантира за твојата висока компетентност. Тоа значи од прилика вака, ако си студирал на Економски факултет треба да добиеш договор за работа во Норвешка за работно место кое е во тесна корелација со твојата диплома (банкарски работник, сметководител, менаџер, аналитичар). Твојот работодавец треба да биде дел од целата процедура на аплицирање за работната виза и да гарантира за тебе пред властите. Згора на се, добиениот договор треба да биде во висина од 35.000 евра (годишна плата пред данок), со што ќе се потврди твојата способност да се издржуваш во Норвешка. Доколку се исполнат овие услови, постои можност за повлекување на целото семејство во Норвешка со така наречената family-reunion виза. Условите се далеку поинакви за европејци кои да, можат да дојдат и да бараат работа 6 месеци, не им треба работна виза во тој период и можат да работат било каква работа, без разлика на нивното претходно образование.

5- Разно

Како што претходно спомнав македонската работна дозвола е целосно неважечка во Норвешка. Секако во рокот од тие 3 месеци туристички престој, има можност за користење македонска возачка дозвола, но по истекот на тие 3 месеци возачката дозвола е целосно неупотреблива. Најлошто е што македонската возачка дозвола не може да биде сменета за норвешка, туку потребано е да се помине низ целата процедура на земање часови, полагање тестови и полагање градско возење за да се добие норвешка возачка дозвола. Сето тоа чини од прилика 2.600 евра и се полага исклучиво на норвешки.

Кога сме кај норвешкиот јазик, тој е многу ценет и баран, во последно време за било која позиција, па дури и за чистачи. Големата навала на странци веројатно малку ги исплашила норвежаните кои го земаат јазикот како прв одбрамбен механизам. Часовите по норвешки се нудат во голем број школи за јазици и се движат од 300 до 600 евра за месец. Полагањето на испити (ниво 2, 3 и Бергенс тест) се наплатува 150 евра.

Не е едноставно дури ни да се најде сместување. Се плашат од странци, па за изнајување стан ќе ти бараат договори за работа и висина на плати, а во некои случаи и извештај за платен данок во изминатата година. Соба во стан во Осло каде се делат кујна и купатило со цимери е од 500 евра па нагоре. Стан од 40тина квадрати пак е околу 1300 евра. Во двата случаи трошоците за струја, загревање, интернет и телевизија не се вклучени.

И иако се ова делува како невозможна мисија, многумина успеале. Некако успеавме и јас и маж ми. Не е “лежи лебу да те јадам” ама со многу одрекувања, огромна решителност и челични живци се успева. Ќе плачеш за дома, за блиските, ќе гледаш што е можно почесто да идеш да ги видиш, ќе киснеш на Skype и ќе чекаш некој да се уклучи за да направите едноставен секојневен муабет, кој баш многу ти треба. Не е лесно, никој не вика дека е. Многу млади почнуваат со студии, волонтерски проекти кои овозможуваат виза за престој и неколку часа дневно за работа, па кога ќе заврши тоа пак некакво друго снаоѓање. Најчестата варијанта е со бугарски пасош (затоа што се чека помалку од влез на Македонија во ЕУ). Секој со својот памет до подобро утре.

Еве и линкови каде може да се бара работа, на норвешки се најчесто ама Google се преведува ако го прашаш.

http://www.finn.no/finn/job/fulltime/result

https://www.jobzone.no/For-jobbsokere/Ledige-stillinger/

http://www.manpower.no/

http://www.adecco.no/ledige-stillinger/Pages/ledige-stillinger.aspx

https://www.facebook.com/groups/131472346943906/

Линкови со корисни информации:

https://www.facebook.com/groups/264497660346672/444390775690692/?notif_t=group_comment_reply

https://www.facebook.com/groups/35649967964/

https://www.facebook.com/groups/whereinoslo/

http://www.europeanvoluntaryservice.com/what/purpose

Па, со среќа на сите. Што би се рекло “Од мене толку од Господ повеќе”. Сепак среќата многу ретко нас не наоѓа, треба ние да си ја бараме.

Од пазарот на труд во Норвешка до Македонија,

Славица Савеска Кењереш

П.С. Уште информации за животот во Норвешка во следната епизода! 