Глобалното затоплување забрзува со невидено темпо

Глобалното затоплување се забрза до ниво „без преседан“, а рокот во кој треба да се ограничи се приближува, предупредија педесет водечки научници во студија, објавена во списанието Earth System Science Data. Во извештајот се истакнува дека просечната температура се зголемила за 0,26 Целзиусови степени од 2014 до 2023 година.

Во истиот период, просечната површинска температура била за 1,19 степени Целзиусови повисока во споредба со прединдустриското време од 1850 до 1900 година, кое се зема како референтно. Ова претставува значителен пораст во однос на претходното десетлетие до 2022 година, кога порастот беше 1,14 степени.

„Затоплувањето предизвикано од човечките активности расте со невидена брзина“, предупредува студијата, која е дел од серијалот периодични климатски проценки започнати за да се пополни јазот помеѓу извештаите на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) на ОН, кои се објавуваат на секои шест години од 1988 година.

Истражувањето е објавено во време кога светските дипломати се состануваат во Бон на климатските преговори пред 29. Самит на КОП (COP) што ќе се одржи во Баку. Според Клучниот Париски договор од 2015 година, државите се обврзаа да го ограничат глобалното затоплување под два степени во однос на прединдустриското време, со поамбициозна цел од 1,5 степени.

Во извештајот се наведува дека температурата поради човечките активности веќе се зголемила за 1,31 степени. Дополнителен фактор на затоплување е намалувањето на бројот на загадувачките честички во атмосферата кои ја рефлектираат сончевата енергија назад во вселената. „Главната причина е намалувањето на загадувањето на воздухот, прво во Европа и САД, а потоа и во Азија, особено во Кина“, истакна Глен Петерс од норвешкиот центар за климатски истражувања CICERO. Построгите регулации на глобалниот транспорт и намалената употреба на јаглен за добивање енергија доведоа до намалување на емисиите на сулфур диоксид, кој има ефект на ладење.

Главниот проблем со глобалното затоплување се емисиите на стакленички гасови како јаглерод диоксид (CO2) и метан (CH4), кои се акумулираат во атмосферата и ја задржуваат топлината.

Научниците предупредуваат дека глобалното затоплување е најмногу последица на „емисиите на стакленички гасови кои се на највисоко ниво во историјата“. Годишните емисии помеѓу 2013 и 2022 година изнесувале 53 милијарди тони јаглерод диоксид и неговите еквиваленти, а овој број во 2022 година се зголемил на 55 милијарди тони.

Ова значи дека светскиот „јаглероден буџет“, проценетата количина на стакленички гасови што може да се емитира пред да се загрее планетата над границата од 1,5 степени, „брзо се намалува“, предупредува студијата. IPCC во 2020 година пресметал дека во тој „буџет“ останале 500 милијарди тони јаглерод диоксид. До почетокот на 2024 година, количината се намали на околу 200 милијарди.

Сепак, главниот автор на извештајот Пирс Форстер истакна дека постои „зрак оптимизам“ – брзината на раст на емисиите во последното десетлетие се намалува. Од друга страна, коавторот Пјер Фридлингштајн предупреди дека тоа не е доволно за да се избегнат климатските промени. – Не ни се потребни стабилни емисии. Потребно е тие да стигнат до нула, нагласи тој.

Почина француската актерка Анук Еме

Почина француската актерка Анук Еме, добитничка на Златен глобус за нејзината главна улога во „Маж и жена“ на легендарниот француски режисер Клод Лелуш. Таа имаше 92 години.

Според нејзиниот агент, Еме починала во денеска наутро „опкружена со своите најблиски“.

Значајни улоги оствари и во класиците на Фелини „Осум и половина“ и „Сладок живот“, „Лола“ од Жак Деми и „Трагедија на смешниот човек“ од Бертолучи. Во нејзината кариера која започна во 1940-тите, остварувајќи повеќе од 80 улоги, а последниот филм го сними во 2019 година.

Конзумирање на еден витамин го продолжува животот

Многу од нас би можеле да имаат корист од редовното земање витамини. Без разлика колку често сме го слушале тоа од лекари, диететичари, па дури и од нашите родители, внесот на доволна количина витамини може да биде предизвик – но предизвик кој вреди да се прифати.

„Витамините играат различни улоги во телесните функции, вклучувајќи метаболизам, имунолошка функција и обновување на клетките. Обезбедувањето соодветен внес на витамини може да помогне во спречување на хронични болести, подобрување на физичките и когнитивните перформанси и промовирање на општата благосостојба, а сето тоа придонесува за подолг, поздрав живот“, вели д-р специјалист по медицина за долговечност и работа на мозокот, д-р Кевин Кук, за „Парада“.

Подолг и поздрав живот може да биде нашата главна цел. Ризикот од хронични болести се зголемува како што старееме, а д-р Кук вели дека внесувањето соодветна количина на еден конкретен витамин по 50-тата година може да биде многу корисно, иако многу луѓе не добиваат доволно од него. Имено, витаминот Д е избор број еден на д-р Кук за луѓето над 50 години.

„Витаминот Д е критичен за одржување на здравјето на коските, поддршка на функцијата на имунолошкиот систем и намалување на воспалението. Витаминот Д е докажано дека помага при депресија, го зголемува тестостеронот, здравјето на коските, здравјето на мозокот и познанието, го подобрува расположението и благосостојбата”, тврди докторот.

Сите овие работи можат да ни помогнат да водиме поздрав и посреќен живот. Покрај тоа, расположението, когнитивната функција и здравјето на коските се меѓу работите кои можат да се влошат како што старееме. Важноста на витаминот Д за луѓето кои стареат не е само мислење на д-р Кук.

„Има некои студии кои покажуваат дека ниските нивоа на витамин Д се поврзани со зголемена смртност од сите причини кај општата и постарата популација“, вели д-р Кук.

Студија од 2023 година потврди дека 20 отсто од средовечните и постарите возрасни лица во САД имале недостаток на витамин Д, што го зголемува ризикот од смрт од други причини.

Покрај тоа, студија од 2022 година на возрасни Кинези на возраст меѓу 60 и 113 години покажа дека луѓето кои немаат недостаток на витамин Д (или порано имале, но сега добиваат доволно) имаат помал ризик од смрт. Разликата била особено забележлива кај жените.

Едноставна навика го намалува ризикот од деменција за 33 отсто

Деменцијата е синдром којшто се одликува со прогресивно влошување на когнитивните функции, како што се памтењето, размислувањето и способноста за извршување на секојдневните должности, а најчесто е предизвикана од дегенеративни заболувања на мозокот.

Возраста се смета за еден од поважните фактори на ризик, што не можеме да го контролираме. Меѓутоа, некои фактори, како што се секојдневните животни навики може да играат важна улога. На некој начин, тоа е добра вест. Тоа значи дека имаме одредена моќ да преземеме контрола врз здравјето на нашиот мозок.

Според истражувањето што ги поделило испитаниците во пет групи, имено, една навика може значително да ја намали опасноста од деменција – физичките вежби. Во таа смисла, дури и благото надминување на неделните препораки за вежбање може да биде прилично корисно.

Се говори за вежбите за срцето, белите дробови, мускулите, коишто исто така, се полезни и за мозокот.

Во споредба со групата испитаници означени како „најмалку фит“, оние со малку подобра форма имале 13 отсто помал ризик од Алцхајмерова болест… Понатаму – средната група имала 20 отсто помал ризик, следната група на скалата имала 26 отсто помал ризик, а луѓето од „физички најактивната група“ имале 33 отсто помала опасност.

Авторите заклучуваат дека кардиореспираторната кондиција е поврзана со помали шанси за деменција, а како што луѓето стареат, сѐ тоа е поистакнато.

– Истражувањето покажа дека најмалку 150 минути вежбање со умерен интензитет неделно се клучни за оптимално здравје на мозокот како што старееме. „Помалку значи повеќе“ има свое место во одредени случаи, но и надминувањето на неделните препораки за вежбање може да биде доста корисно – вели невропсихологот д-р Џесика Калдвел за „Парада“.

Таа вели оти за помладите луѓе или оние кои биле физички активни во минатото и постојано во нивниот живот, вежбањето до 300 минути или поинтензивно вежбање може да биде уште покорисно за мозокот. Како што возраста напредува, и рамнотежата меѓу физичката кондиција и спречувањето повреди и добрата аеробна кондиција се зацврстува.

Според сѐ, вежбањето е корисно не е само здравјето на срцето, туку и за мозокот.

Популарно